Opis zajęć

Wprowadzenie
Idea praw jako ograniczeń moralnych Roberta Nozicka z jednej strony, a z drugiej słynna koncepcja wolności negatywnej przypisywana w jej mocnej wersji (przybierającej postać twierdzenia: „wolność oznacza brak jakichkolwiek ograniczeń o charakterze zewnętrznym lub wewnętrznym”) I. Berlinowi składają się na teoretyczny i ideologiczny brak zainteresowania liberalizmu – jako dominującej współcześnie wizji porządku społecznego i moralności politycznej – sferą wzajemnych zobowiązań i „praw pozytywnych” (praw do dobrobytu w ujęciu Jeremy’ego Waldrona i Thomasa Pogge’ego), określanych często przez przedstawicieli tego nurtu jako wręcz z gruntu niemoralne. Głównym celem zajęć jest prezentacja i wykazanie zasadności argumentacji na rzecz – pozytywnie rozumianego – obowiązku (deon) pomagania w imię sprawiedliwości globalnej, rozwijanej w ramach etyki praktycznej oraz normatywnej filozofii społeczno-politycznej.


Tematyka zajęć

1. Dzieje, czynniki i dyskursy globalnych nierówności
- Rozwój i zacofanie w ujęciu historycznym:
- Wybrane, prehistoryczne modele społeczno-ekonomiczne (mezopotamska „rewolucja urbanistyczna”; starożytna Grecja; Chiny antyczne; średniowieczny system-świat islamu)
- „Długi wiek szesnasty”
- Industrializacja Zachodu
- „Krótki wiek dwudziesty”
- Modernizacja – globalizacja – epoka przejściowa – kryzys? Współczesne tezy i spory na temat rozwoju (Michael Mann, John A. Hall, David Landes, Samir Amin, Immanuel Wallerstein, Jadwiga Staniszkis, Andre Gunder-Frank)

2. Nakazy, dylematy i źródła rozumowania moralnego dotyczącego pomocy oraz pomagania
- Teoria wyboru społecznego, wymiary użyteczności, a wolność w realizacji „cenionych być i działań” (John Stuart Mill, Amartya Sen)
- Esencjalistyczna teoria wartości podstawowych a koncepcja zdolności ludzkich (neotomizm – John Finnis, neoarystotelizm – Martha Nussbaum, warstwy i przestrzenie dobrobytu – Sabina Alkire)
- Zasada dyferencji, prymat wolności a ograniczenia liberalnych teorii sprawiedliwości – libertarianizmu i „sprawiedliwości korygującej” (Robert Nozick), egalitaryzmu (Ronald Dworkin, Thomas Nagel), liberalizmu politycznego (John Rawls) i kosmopolityzmu oraz związanej z nim idei pozytywnych powinności wypływających z negatywnych obowiązków (Thomas Pogge)- Kapitał społeczny, inicjatywy oddolne, NGO (praktyka – wolontariat i „akcje humanitarne”)
- Idea obywatelstwa socjalnego (T. H. Marshall)

3. Rdzeń etyki sprawiedliwości globalnej
- Zobowiązania powiązane z konsekwencjami (bieda, cierpienie – krzywda przez zaniechanie działania = krzywda wywołana przez działanie), a nie przyczynami istnienia nierówności (strukturalna niesprawiedliwość relacji na arenie międzynarodowej) (Peter Unger, Peter Singer)
- Krytyka modelu „dobrego samarytanina”
- Teoria „mieszana” obowiązków negatywnych i pozytywnych (Henry Shue, Corrina Mieth)
- Rekonstrukcja i afirmacja preskryptywistycznej koncepcji „bezstronnej stronniczości” (uniwersalizacja racji moralnych)

4. Instytucje, instrumenty a ekonomia polityczna pomocy międzynarodowej
- Milenijne Cele Rozwoju
- Wskaźnik rozwoju społecznego UNDP
- William Easterly a „pomocowe mrzonki”

Forma zaliczenia
Obecność i aktywność na zajęciach (udział w dyskusjach, opracowywanie krótkich konspektów lektur wraz z 1-2 pytaniami do pozostałych uczestników, przygotowywanie referatów, szczególnie w oparciu o teksty niedostępne w języku polski).

Literatura
Mike Davis, Planeta slumsów, Warszawa, 2009
William Easterly, Brzemię białego człowieka, Warszawa, 2008
Richard M. Hare, Myślenie moralne. Jego płaszczyzny, metody, istota, Warszawa, 2001
John Finnis, Prawo naturalne i uprawnienia naturalne, Warszawa, 2001
Jon Mandle, Globalna sprawiedliwość, Warszawa, 2009
Thomas Nagel, Widok znikąd, Warszawa, 2001
John Rawls, Prawo ludów, Warszawa, 2001
Jeffrey Sachs, Koniec z nędzą. Zadanie dla naszego pokolenia, Warszawa, 2006
Amartya Sen, Rozwój i wolność, Poznań, 2002
Peter Singer (red.), Przewodnik po etyce, Warszawa, 2002
Peter Singer, Jeden świat. Etyka globalizacji, Warszawa, 2006